Ο γρίφος της υποθαλάσσιας αρτηρίας: λύση ή καταστροφή;

by

Του Νίκου Καλογήρου

Η υποθαλάσσια αρτηρία διαμπερούς κυκλοφορίας που θα παρακάμπτει το ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης προβάλλεται με επιμονή ως ένα «μεγάλο» και «εμβληματικό» έργο που θα επιλύσει τα κυκλοφοριακά προβλήματα της κεντρικής περιοχής. Στην πραγματικότητα από μια ενδεχόμενη υλοποίηση του έργου όπως αυτό τουλάχιστον σχεδιάζεται, προκύπτουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις που θα επιδεινώσουν τις περιβαλλοντικές και κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες στην κεντρική Θεσσαλονίκη.Η λύση που προκρίθηκε δημιουργεί εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες στα άκρα της αρτηρίας. Συγκεκριμένα στο νοτιοανατολικό όριο η αρτηρία εκβάλλει στην περιοχή του ξενοδοχείου «Μακεδονία – Παλάς» στη Λεωφόρο Μεγάλου Αλεξάνδρου η οποία αμφιδρομείται, διαπλατύνεται σε 8 και τοπικά σε 9 λωρίδες κυκλοφορίας, καταλαμβάνοντας μεγάλο μέρος του πρασίνου της παραλίας και διαχωρίζεται με μόνιμα διαφράγματα – ηχοπετάσματα που αποκρύπτουν τη θάλασσα, αποκτά δηλαδή ουσιαστικά χαρακτήρα αυτοκινητόδρομου. Επίσης αμφιδρομείται η ήδη συμφορημένη οδός Ανθέων. Ένα άλλο σκέλος της αρτηρίας στρέφεται προς το πεδίο του Αρεως καταστρέφοντας ένα σημαντικό χώρο πρασίνου. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να αντιληφθεί ότι θα προκύψει μια συνολική υποβάθμιση της ευρύτερης περιοχής της νέας παραλίας. Αυτή πέρα από τον κυκλοφοριακό φόρτο, το θόρυβο, τη ρύπανση, τις αναγκαίες ουρές αναμονής στους σταθμούς διοδίων και τις προβληματικές στροφές προς τα αριστερά, θα προέλθει και από μια πλήρη αποκοπή του παραθαλάσσιου χώρου πρασίνου, άθλησης και αναψυχής που θα απομείνει, καθώς οι πεζοί θα έχουν προσπέλαση προς αυτόν μόνο από τρεις προβλεπόμενες πεζογέφυρες.

Αντίστοιχα προβλήματα θα δημιουργηθούν στο βορειοδυτικό άκρο όπου η αρτηρία συνδέεται με τις οδούς Κουντουριώτη και Πολυτεχνείου οι οποίες διακόπτονται πλήρως στα σημεία αυτά οδηγώντας όλη την υπόλοιπη κίνηση στην ήδη εξαιρετικά συμφορημένη πλατεία Δημοκρατίας (Βαρδάρι). Η προτεινόμενη λύση θα καταστρέψει σε μεγάλο βαθμό το χώρο του κεντρικού Λιμένα καταλαμβάνοντας μεγάλους ανοιχτούς χώρους και οδηγώντας στην κατεδάφιση ιστορικών αποθηκών και ακόμη τριών πρόσφατα ανακαινισμένων κτιρίων στα Λαδάδικα έξω από την περίφραξη του λιμανιού. Έτσι υποβαθμίζεται συνολικά μια ιστορική περιοχή, ακριβώς στο σημείο όπου απολήγει ο δυτικός αρχαιολογικός περίπατος, ο οποίος παρά τις συνεχείς εξαγγελίες ουδέποτε προχώρησε σε φάση εφαρμογής, ενώ χάνεται μια ακόμη ευκαιρία για τη οργανική ένταξη αυτής της περιοχής (Βαρδάρι, Λαδάδικα, Λιμάνι) στους ζωντανούς χώρους του ιστορικού κέντρου της Θεσσαλονίκης.
Πέρα από τις παραπάνω άμεσα ορατές συνέπειες αναμένονται και πολλές σημαντικές επιπτώσεις οι οποίες παραμένουν αδιευκρίνιστες, καθώς η τελική μελέτη ενός τόσο σημαντικού έργου θα συνταχθεί από τον ανάδοχο με γνώμονα προφανώς όχι τη βέλτιστη για την πόλη, αλλά την πιο συμφέρουσα για τον ίδιο λύση. Οι περισσότερο ορατοί κίνδυνοι προκύπτουν στα ακόλουθα σημεία:

  • Στα άκρα της σήραγγας (στο λιμάνι και στο πάρκο του Λευκού Πύργου προβλέπονται δύο μεγάλα μηχανοστάσια με υψηλούς καπναγωγούς που προτείνονται να αποκρυφτούν μέσα σε πολυώροφα κτίρια γραφείων της αναδόχου εταιρίας κτισμένα κατά «παρέκκλιση» μέσα σε κοινόχρηστους χώρους. Αυτό θα έχει ως άμεσες συνέπειες την οπτική και ακουστική ρύπανση, πέρα από τη μεγάλη συγκέντρωση καυσαερίων σε δύο ανοιχτούς χώρους που είναι τόσο δημοφιλείς στους Θεσσαλονικείς.
  • Ο θαλάσσιος χώρος του όρμου του Θερμαϊκού θα επιβαρυνθεί άμεσα με ενδεχόμενες σημαντικές συνέπειες που ίσως οδηγήσουν σε ειδικούς κανόνες πλεύσης για να προστατευτεί η οροφή της σήραγγας, χωρίς να αποκλείονται ακόμη μονιμότερες επιπτώσεις από τη διατάραξη του εδάφους και της άμμου του πυθμένα και την ανάγκη δημιουργίας αντλιοστασίων απορροών της σήραγγας κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας για την απαγωγή υδάτων και άλλων υγρών ρύπων. Σε περίπτωση σοβαρών ατυχημάτων η φυσικών καταστροφών δεν είναι βέβαιο ότι εξασφαλίζονται επαρκείς έξοδοι διαφυγής προς το χερσαίο χώρο.

Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημανθεί ότι τα πολλαπλά αυτά μειονεκτήματα θα μπορούσαν να αμβλυνθούν εάν τουλάχιστον αντισταθμίζονταν από σημαντικά πλεονεκτήματα. Οι υπέρμαχοι του έργου υποστηρίζουν ότι θα αποσυμφορηθει σημαντικά το κέντρο της πόλης από την εκτροπή της διερχόμενης κυκλοφορίας. Στην πραγματικότητα οι εκτιμήσεις του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης ανεβάζουν το ποσοστό των διαμπερών κινήσεων μόλις στο 25% του συνόλου. Με δεδομένη την επιδείνωση της κυκλοφορίας στα άκρα του κέντρου από τις προτεινόμενες ρυθμίσεις (στη νέα παραλία, την Βασιλέως Γεωργίου, τη Λεωφόρο Στρατού, το Βαρδάρι, την Κουντουριώτη και την Πολυτεχνείου), καθώς και με την αναμενόμενη αύξηση και ενθάρρυνση της κυκλοφορίας δεν αναμένεται ουσιαστική αποσυμφόρηση της κεντρικής περιοχής. Η προτεινόμενη πεζοδρόμηση της παραλιακής λεωφόρου Νίκης και η μείωση του πλάτους της Τσιμισκή είναι προβληματικής λειτουργικότητας και εξυπηρετούν κυρίως την επιθυμία του αναδόχου να οδηγήσει υποχρεωτικά τους οδηγούς στην υποθαλάσσια αρτηρία πληρώνοντας το ακριβό αντίτιμο των διοδίων, ή να υποστούν μεγάλη ταλαιπωρία σε περίπτωση επιλογής της επίγειας οδού. Με δεδομένη όμως την εκβολή της διαμπερούς αρτηρίας πέρα από τα όρια της κεντρικής περιοχής θα οδηγηθούμε σε ένα ανεξέλεγκτο καθεστώς παλινδρομήσεων και μεγάλων διαδρομών που συνεπάγονται μεταξύ άλλων και περαιτέρω αύξηση των ρύπων. Οι εναλλακτικές απόψεις που διατυπώθηκαν για επιμήκυνση της αρτηρίας προς την Καλαμαριά πέρα από την αύξηση της δαπάνης και των διοδίων θα οδηγήσουν σε αντίστοιχα ανυπέρβλητα προβλήματα και σε άλλα σημεία της πόλης χωρίς να δώσουν καλύτερη συνολική λύση στο κυκλοφοριακό.
Από τα συνοπτικά αυτά σχόλια διαφαίνεται το ουσιαστικό πρόβλημα του προτεινόμενου έργου, που δυστυχώς έχει αποκτήσει εμβληματικό πολιτικό χαρακτήρα ως μοναδική και αξιόπιστη λύση «οφειλόμενη» στη Θεσσαλονίκη για επίλυση του κυκλοφοριακού προβλήματος στην κεντρική περιοχή. Όπως ισχύει για κάθε σημαντικό έργο, η ενδεχόμενη υλοποίηση μιας αρτηρίας διαμπερούς κυκλοφορίας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται απομονωμένη από μια ολοκληρωμένη πολεοδομική πολιτική που πρέπει να το εξετάζει ενταγμένο σε ένα συνολικό όραμα για την πόλη. Αναφερθήκαμε στις επιπτώσεις από την ενδεχόμενη υλοποίηση του έργου που αφορούν στις περιβαλλοντικές και κοινωνικο-οικονομικές παραμέτρους. Ένα δεύτερο πιο σημαντικό ερώτημα αφορά τη συνεργεία ή την αντίθεση με άλλα έργα που έχουν παράλληλους στόχους (προαστιακός σιδηρόδρομος, μετρό, τραμ, θαλάσσια συγκοινωνία). Με την οπτική αυτή εύκολα μπορεί να αναλυθεί μακροσκοπικά το έργο και να αποδειχθεί ότι η λύση που προωθείται έστω και αν με ημίμετρα πετύχει μια βραχυπρόθεσμη μείωση σε κάποια από τα κυκλοφοριακά προβλήματα του ιστορικού κέντρου, θα έχει άμεσες αρνητικές επιπτώσεις στην ευρύτερη κεντρική Θεσσαλονίκη και μάλιστα μη αναστρέψιμες. Συνολικά εύκολα διαπιστώνεται ότι η προτεινόμενη αρτηρία δεν ακολουθεί μιαν ευρύτερη πολιτική αειφόρου διαχείρισης της πόλης ιδιαίτερα εάν θεωρηθεί ενταγμένη σ’ ένα ευρύτερο πολεοδομικό πλαίσιο για το μέλλον της Θεσσαλονίκης σε σχέση όχι μόνο με την κυκλοφορία αλλά και τις χρήσεις, το χαρακτήρα και την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της πόλης.
Δεν είναι τυχαίο ότι τις τελευταίες δεκαετίες η υλοποίηση αστικών αυτοκινητόδρομων εγκαταλείφθηκε στις περισσότερες αναπτυγμένες χώρες, ενώ πυκνώνουν τα παραδείγματα κατάργησης και κατεδάφισης υφιστάμενων αρτηριών σε πολλές πόλεις που επιλέγουν την ενίσχυση της δημόσιας μεταφοράς στο κέντρο με παράλληλη πολιτική εξωτερικών παρακαμπτηρίων σε μεγάλη απόσταση από τα ευρύτερα πολεοδομικά συγκροτήματα. Σ’ αυτό το πλαίσιο θα ήταν ίσως πιο σκόπιμο να διερευνηθεί η ενδεχόμενη ευρύτερη παράκαμψη της Θεσσαλονίκης με ζεύξη του Θερμαϊκού Κόλπου από το Μεγάλο Έμβολο προς το Καλοχώρι, κάτι που πραγματικά θα μπορούσε να οδηγήσει σε ουσιαστική αναδιάρθρωση του πολεοδομικού συγκροτήματος ανοίγοντας πολλές και ενδιαφέρουσες προοπτικές (μεταφορά του αεροδρομίου δυτικά, άμεση προσπέλαση της Χαλκιδικής, αποτελεσματική σύνδεση των περιοχών κατοικίας ανατολικά με τις περιοχές βιομηχανικές περιοχές και τις ζώνες εργασίας δυτικά κλπ.).

Νίκος Καλογήρου
αρχιτέκτων – πολεοδόμος
πρόεδρος του τμήματος Αρχιτεκτόνων Α.Π.Θ.

Advertisements

2 Σχόλια to “Ο γρίφος της υποθαλάσσιας αρτηρίας: λύση ή καταστροφή;”

  1. Diablog » Blog Archive » Εκδήλωση διαμαρτυρίας της Κίνησης Πολιτών κατά της Υποθαλάσσιας Says:

    […] επίσης το άρθρο του Νίκου Καλογήρου, αρχιτέκτωνα – πολεοδόμου, προέδρου του τμήματος […]

  2. paspara Says:

    καταστροφη
    ειμαι μελος του ιστιοπλοικου ομιλου θεσσαλονικης και σας ευχαριστς για την προσπαθεια σας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: